Opgroeien tussen boeken: nurture of toch nature?

Dr. Elsje van Bergen

Bron: 11 april 2017, Lexima

Dr Elsje van Bergen

Lezen kinderen beter als het thuis wordt gestimuleerd? "Ja," ontdekte onderzoeker Elsje van Bergen, "maar de reden voor dat verband is anders dan men eerst dacht." Leessnelheid is behoorlijk erfelijk. Goed lezende ouders zorgen zowel voor de erfelijke aanleg van hun kroostals het laten opgroeien van hunkinderen tussen de boeken. Erfelijkheid kan zich dus ook vermommen als opvoedingseffect. Ruim 1.200 bezoekers van wetenschapsmuseumNEMO, jong en oud, van dyslectici tot supersnelle lezers, namen deel aan het leesonderzoek van de Universiteit van Amsterdam en de University of Oxford.

Leesopvoeding?

In de klas zie je grote verschillen in de leessnelheid van kinderen. Kinderen met dyslexie lezen maar half zo snel als hun goed lezende klasgenoten, terwijl ze hetzelfde onderwijs krijgen. Thuis zie je wél verschillen in het aanbod. Goede lezers groeien vaak op met vollere boekenkasten thuis, ze zien hun ouders vaker lezen, en ze worden vaker voorgelezen. Men is vaak geneigd om te denken dat verschillen in opvoeding verantwoordelijk zijn voor verschillen in leesvaardigheid. De onderzoekers toonden voor het eerst aan dat er sprake is van een zogeheten 'gen-omgevingscorrelatie': ouders die zelf goed lezen geven hun kinderen hun genetische aanleg voor goede leesvaardigheid door, maar stimuleren lezen ook meer. Zo groeien kinderen van goed lezende ouders op in een omgeving die past bij hun genetische aanleg. Het verband tussen thuisomgeving en leesvaardigheid komt dus vooral door de genen.

Lezen tegen de klok

Om dit te onderzoeken deden ouders en kinderen verschillende testjes. Zo moesten ze in één minuut tijd zoveel mogelijk woorden oplezen van een leeskaart. Daarnaast vulden ze vragenlijsten in over de thuisomgeving. De kennis dat de meeste opvoedingseffecten eigenlijk gemaskeerde genetische effecten zijn verschaft inzicht voor het ontwikkelen van nieuwe methoden voor het verbeteren van leesvaardigheid.

Erfelijkheid

De behoorlijke erfelijkheid van leesvaardigheid betekent dat verschillen tussen kinderen in hoe goed zij lezen voor een groot deel toe te schrijven is aan genetische verschillen. Maar let op zegt van Bergen: "Erfelijkheid is niet deterministisch. Onafhankelijk van het talent voor een schoolse vaardigheid zullen we altijd ons best moeten blijven doen het onderwijs te optimaliseren voor elk individu."

Publicatiegegevens

van Bergen, E., van Zuijen, T.L., Bishop, D.V.M., & de Jong, P.F. (2017). Why are home-literacy environment and children's reading skills associated? What parental skills reveal. Reading Research Quarterly, 52(2),147-160. DOI: 10.1002/rrq.160 http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/rrq.160/full   (open access)

NWO persbericht, 2016, http://www.nwo.nl/actueel/nieuws/2016/magw/opgroeien-tussen-boeken-nurture-of-toch-nature.html

De   studie  is gepubliceerd in Reading Research Quarterly 


NDC_9MAR16-999