Het versterken van het begrijpend lezen voor zwakke lezers

Door close reading - Dr. Kees Vernooy

Bron: 11 april 2017, Lexima

Kees Vernooy Close ReadingKees Vernooy opende zijn lezing met de stelling dat de belangrijkste 21e-eeuwse vaardigheid is: goed kunnen begrijpend lezen! Van niet goed kunnen lezen, hebben leerlingen veel last. De problemen zijn groot. Een derde van de kinderen verlaat de basisschool als een niet goed begrijpende lezer; Nederlandse kinderen zijn zwak in het omgaan met complexe teksten; Nederlandse methoden voor begrijpend lezen kennen een eenzijdige gerichtheid op leesstrategieën; Nederlandse kinderen zijn geen gemotiveerde lezers en vertonen weinig zelfvertrouwen bij lezen. De essentie van het leesproces is het begrijpen van teksten, als we een tekst niet begrijpen, kunnen we verder niets. Begrijpend lezen is een vaardigheid die we levenslang nodig hebben, veel (toekomstig) werk vraagt om een beter, hoger niveau van begrijpend lezen. En verder geldt dat het kunnen omgaan met moeilijke teksten (volgens McSparrow Ruby 2014) de belangrijkste voorspeller voor schoolsucces is. De kenmerken van zwak begrijpend lezers zijn slecht technisch lezen, onvoldoende woordenschat, onvoldoende metacognitief handelen en vaak een combinatie van genoemde factoren. De problematiek wordt nog versterkt doordat er in het onderwijs onvoldoende aandacht en onderhoud van technisch lezen (Nielen 2016) is, onvoldoende aandacht voor woordenschat, dikwijls eenzijdige aandacht voor leesstrategieën (Evers 2014), vaak slecht geschreven schoolteksten (zie o.a. Van Silfhout 2015), veel frontloading in de methoden voor begrijpend lezen en leerlingen zich onvoldoende competent voelen in het omgaan met teksten (Jolles e.a. 2013). Verder dat methoden voor begrijpend lezen weinig doen aan intensief lezen (Van Dalen 2011), kinderen geen plezier hebben in lezen (PIRLS 2012), kinderen alleen op instructieniveau werken, waardoor ze geen uitdagende teksten krijgen (Shanahan 2013).

Kees Vernooy pleit voor meer expliciete aandacht voor begrijpend lezen. Nu wordt er na groep 5 vanuit gegaan dat de leerlingen zelf hun woordenschat en leesvaardigheid uitbreiden, maar kinderen uit taalarme milieus en zwakke technische lezers slagen daarin niet. Hierdoor zijn ze voor de rest van hun schoolloopbaan gehandicapt. Close reading is een methodiek om leerlingen beter met moeilijkere teksten te laten omgaan om zo tot een beter leesbegrip te komen. Daarbij gaat het er om dat leerlingen de tekst of een deel ervan (her)lezen, aantekeningen maken om wat ze dachten vast te kunnen houden, leerkrachten het leesproces sturen door vragen te stellen, te laten discussiëren en te analyseren en leerlingen uitgebreid over de tekst laten discussiëren. Een meta-analyse van Therrien (2004) toont dat herhaald lezen een evidence based strategie is voor zowel vlot en vloeiend lezen als voor begrijpend lezen. Kinderen met leesproblemen profiteren daarvan. Het effect voor vlot lezen is groter (d.83) dan voor begrijpend lezen (d.67). Kortom: Herlezen/herhaald lezen leidt tot een beter en dieper tekstbegrip. Leerkrachten moeten leerlingen aanmoedigen teksten nog een keer te lezen. Dit vraagt van de leerkracht systematisch werken en veel geduld te hebben. Model eerst! Close reading is niet makkelijk en vraagt de nodige 'begeleide' oefening. Daarvoor bestaan verschillende benaderingen.

NDC_9MAR16-999